Markaðssettu sjálfan þig

Lífið á ekki að vera skáldsaga, sem við fáum að gjöf, heldur saga sem við semjum sjálf (Novalis). En hvað viljum við fá út úr lífinu? Hverju stefnum við að? 

 Svörin við þessum stóru spurningum eru sjálfsagt eins mörg og mennirnir eru margir.  Eitt eigum við þó sameiginlegt – að sækjast eftir því í lífinu sem veitir okkur ánægju og forðast óþægindi og sársauka.

 Að ná auknum árangri í starfi er markmið sem margir stefna að.  En hvernig förum við að því að ná þeim árangri sem við sækjumst eftir á sýnilegan hátt? 

 Að margra mati er það ekki nóg að vinna hörðum höndum og vera framúrskarandi starfsmaður á bakvið tjöldin ef ekki er eftir árangrinum tekið.  Til að geta markaðssett eigin auðlindir á réttan hátt er mikilvægt að þekkja sjálfan sig, drauma sína og markmið og marka leiðina að þeim.

Ekkert batnar án breytinga 

Mælistika á árangur er ekki fólgin í eðli vandamálsins sem glímt er við heldur hvort það séu einungis sömu vandamál og fengist hefur verið við áður. 

 Markviss starfsþróun er ein leið til að komast hjá starfsgildrum sem þessari.  Starfsþróun er hugtak sem allir þekkja en fæstir skilja til hlítar.  Skilgreina má hugtakið sem ferli sem aldrei tekur enda og felur í sér þróun þekkingar og færni ekki síður en tilfærslu í starfi. Starfsþróun að fyrirfram settu markmiði saman stendur af greiningu á löngunum, markmiðum, hæfni og veikleikum, áætlanagerð og aðgerðum sem allt miðar að því að auka ánægju okkar og árangur í starfi. 

 Vel skipulögð starfsþróun auðveldar leiðina að settu marki og flýtir henni.

 Ákvarðanir sem við tökum breyta í sjálfu sér engu. Við vitum einnig ekki fyrirfram hvort ákvörðun er góð eða slæm.  Eitt er þó víst að við eyðum meiri tíma í að lifa við afleiðingar ákvarðana okkar en við verjum til að taka þær. 

 Eitthvað verður til þess að hvetja okkur af stað en það er án efa vaninn sem heldur okkur við efnið.  Það er hins vegar kannski engin ástæða til að breyta og þróast í starfi þegar við erum ánægð með ástandið eins og það er - en ekkert batnar án breytinga. 

 Ef við gerum alltaf það sem við höfum alltaf gert fáum við í besta falli það sem við hefur alltaf fengið! 

 Óttinn við mistök. Óttinn við höfnun. Óttinn við hið óþekkta sem stundum fylgir í kjölfar árangurs heldur aftur af okkur og getur komið í veg fyrir að við viljum og getum gert árangur okkar sýnilegan og breytt stöðu okkar. 

 Við getum kosið að taka ekki þátt í örri þróun atvinnulífsins og valið að byggja eingöngu á fyrri þekkingu og hæfni.  Það er hins vegar lúxus sem við höfum ekki efni á. 

 Vinnuveitendur meta ekki lengur hversu lengi eða hversu vel við höfum unnið störf okkar hingað til.  Það sem skiptir máli er hvernig staða okkar er núna og hvað getum við gefið af okkur í framtíðinni.  Þeir sem byggja upp eða nýta sér færni sína á þeim sviðum sem vænleg þykja til framtíðar verða leiðtogar morgundagsins. 

Markaðsfærði starfsþróunar  

Áhugavert er að heimfæra kenningar markaðsfræðinnar yfir á starfsþróun.  Við höfum yfir að ráða ákveðinni kjarnafærni sem saman stendur af reynslu okkar og þekkingu.  Verðmæti þessarar vöru lítur lögmálum samkeppni og eftirspurnar. Samkeppnisforskot okkar myndast ef okkur tekst að þróa með okkur sértæka þekkingu og færni sem greinir okkur frá samkeppnisaðilum. Virði vörunnar er tryggt ef erfitt er að líkja eftir vörunni og næg eftirspurn er eftir henni.

 Árangur okkar veltur þá fyrst og fremst á hversu vel okkur tekst að markaðssetja hana og verðleggja.

 Sértæk þekking og hæfni er fjárhagsleg eign líkt og vörumerki. Mögulegt er að auka fjárhagslegt virði með fjárfestingum í gæðum vörunnar og/eða markaðssetningu.  Um langtímafjárfestingu er að ræða en vörumerki geta viðhaldið gildi sínu óendanlega ef virði þess er viðhaldið. Stöðugar endurbætur eru lykilatriði.  Starfsþróun er því ekki valkostur heldur skilyrði.

Auðlindir og áhrifaþættir

Við búum öll yfir auðlindum sem gera okkur sérstök.  Galdurinn er að finna þær og virkja. 

 Flest þekkjum við veikleika okkur vel og vinnum hörðum höndum við að yfirvinna þá en þá gjarnan á kostnað styrkleika okkar sem við vanrækjum.  Niðurstaðan verður miðjumoð - án sérstöðu. 

 Gagnlegra er að þekkja færni sína, velja þá styrkleika sem maður hefur annað hvort mesta löngun til að nýta eða hafa mesta markaðsvirðið til framtíðar og gera áætlanir um hvernig best sé að styrkja og markaðssetja þá færni.

 En hvernig er best að greina styrkleika sína?  Til þess eru margvíslegar aðferðir til dæmis hæfnis- og persónuleikapróf, 360 gráðu frammistöðumat (SHL), viðtöl o.s.frv. og reynslan er að sjálfsögðu eitt að því sem hægt er að færa sér í nyt.  

 Kirkegaard benti eitt sinn á að það er aðeins mögulegt að skilja lífið aftur á bak en því yrði að lifa áfram. Jafnframt lærum við meira með því að hugsa um þá reynslu sem við höfum orðið fyrir (Kolb, 1983). 

 Með því að kortleggja þá atburði sem mótað hefur árangur okkar (sjá mynd) getum við nýtt þá okkur til framdráttar. 

 Fyrsta skrefið er að greina megin áhrifaþættina eða atburðina (hvað gerðir þú). 

 Í öðru lagi að greina áhrif þess á aðra (hvað gerðist) og að lokum velta fyrir sér hver er afstaða okkar til þessara atburða í dag.  Þannig getur reynslan á kerfisbundinn hátt dregið fram megin áherslu og einangrað veikleika og kjarnafærni sem þess virði er að vinna með.

 Sjálfþekking er nauðsynleg til að unnt sé að gera markvissar áætlanir um uppbyggingu og nýtingu kjarnafærninnar. 

 Öll höfum við tvær hliðar; annars vegar þá hlið sem við sýnum öðrum og hins vegar þá hlið sem snýr að okkur sjálfum (Johari window). 

 Við kjósum að birta öðrum ákveðna mynd en felum aðra með tilliti til þeirra hagsmuna sem við höfum að gæta eða aðstæðurnar krefjast. 

 Það er hins vegar ýmislegt í fari okkar sem getur verið okkur sjálfum hulið en aðrir sjá.  Þetta geta verið styrkleikar eða veikleikar sem okkur er ómögulegt að nýta eða fyrirbyggja nema með upplýsingum og endurgjöf frá þeim sem í kringum okkur eru.  Jafnframt geta búið í okkur eiginleikar sem eru óþekktir bæði sjálfum okkur og öðrum. 

 Verkefnið er að finna konsertpíanistann í okkur sjálfum með aukinni sjálfsþekkingu, reynslu og ómetanlegri hjálp frá öðrum.

Markaðssetning auðlinda

Sú hlið sem við kjósum að sýna öðrum er sú hlið sem við markaðssetjum á hverjum tíma.  Aðferðirnar eru háðar aðstæðum og hvort um er að ræða framgang í núverandi starfi eða á almennum markaði. 

En ferlið má auðveldlega skoða með tilliti til söluráðanna fjögurra úr markaðsfræðinni.  Þegar kjarnafærni okkar eða varan (product) hefur verið skilgreind er mikilvægt að velta fyrir sér á hvaða vettvangi hún nýtist (place), hversu verðmæt hún er (price) og síðast en ekki síst hvernig þessari auðlind verður sem best komið á framfæri (promotion).

Varan þarf að vera sérstök, erfitt að fjölfalda og eftirsóknarverð á þeim vettvangi sem hún er markaðssett.  Einungis þannig er unnt að auka virði hennar. Samkeppnisgreining í anda markaðsfræðinnar getur nýst vel þegar staðið er frammi fyrir ákvörðun um hvaða þekkingu og færni skuli fóstra og markaðssetja á hverjum tíma. 

Fjölmargir þættir í fari starfsmanns hafa síðan áhrif á markaðssetningu vörunnar.  Á litlum markaði eins og er hér á landi er orðspor það dýrmætasta sem maður á.  Allt sem áhrif hefur á uppbyggingu þess eða skyggt getur á það hefur róttæk áhrif á hvernig til tekst. 

Orðspor manns er líkt og ímynd vörumerkis.  Það saman stendur af innri gæðum (raunveruleg þekkingu og reynslu) og ytri gæðum (framkomu og skynjaðs virðis á markaði). 

Skýr sýn, markmið, starfsþróunaráætlanir og markaðssetning geta gert okkur kleift að nálgast markmið okkar hraðar og öruggar en áður. En allt er í heiminum hverfullt og hvernig sem á málið er litið þá hafði Kjarval rétt fyrir sér þegar hann sagði: “það er heilmikið fyrirtæki að vera manneskja.”

 Greinin birtist í Frjálsri Verslun 2003. 

 © IMG/Svafa Grönfeldt.