Að þurrka svitann úr lófunum!

 „Á dögunum heimsótti ég rannsóknar- ráðgjafa- og ráðningarfyrirtækið IMG sem er stærst sinnar tegundar á Íslandi. Þar hitti ég fyrir Davíð Frey Oddsson, ungan og efnilegan sérfræðing í samskiptastjórnun. Hann leiddi mig í allan sannleikann um æskilega lengd og gerð ferilskráa og  hvernig best er að undirbúa sig fyrir atvinnuviðtöl.

Hvað er það sem fólk ætti að hafa í huga þegar það býr til sína fyrstu ferilskrá?

Til að byrja með er gott að ákveða hvað maður ætlar að hafa hana langa, hvort hún eigi að vera eins eða tveggja blaðsíðna löng og ég ráðlegg fólki að hafa hana ekki lengri en tvær A4 síður og gæta þess að uppsetning og skipulag sé í góðu lagi, ekki of lítið af upplýsingum, en heldur ekki of mikið.

Okkur hafa borist allt upp í 15 blaðsíðna ferilskrár en almenna ferilskrá skal ekki hafa lengri en eina til tvær blaðsíður. En svo getur fólk verið að sækja um starf t.d í háskólaumhverfinu og þá liggur í hlutarins eðli að fólk þurfi að gera betur grein fyrir hvað það hefur gert, s.s skrifaðar greinar, útgefið efni o.s.frv. Það eru náttúrlega töluvert lengri ferilskrár sem um ræðir undir svoleiðis kringumstæðum.

Er mikilvægt að áhugamál fólks komi fram á ferilskrám?

Það skiptir ekki öllu máli en oft er spurt um þau í atvinnuviðtölum ef þau koma ekki fram í ferilskrá. Ef fyrirtæki eru til dæmis að leita eftir ákveðnum karakter þá er stundum litið til þess hvort viðkomandi sé í félagsstörfum eða mikið í einstaklingsíþróttum og þannig eru atvinnurekendur einna helst að reyna að lesa í umsækjandann.

Aðalatriðið er að ferilskráin gefi til kynna hvað liggi á bak við einstaklinginn, hvaða reynslu hann hefur og menntun.

Hvað er gott að hafa í huga í atvinnuviðtali? Hvernig á fólk að bera sig?

Það er númer 1, 2 og 3 að vera maður sjálfur, vera heiðarlegur og hreinskilinn. Eins að taka ekkert fram í ferilskrá sem maður getur ekki staðið við vegna þess að það er farið ofan í alla þætti hennar í viðtalinu. Það er líka mikilvægt að vera úthvíldur og vera búinn að næra sig.

Er hefð fyrir því að fólk laumi einhverju inn á ferilskránna sína sem það getur svo ekki staðið við?

Já. Það þarf t.a.m að kafa ofan í alla starfstitla og athuga hvað liggur á bak við þá. Það hefur komið fyrir að umsækjandi setti í ferilskrána að hann væri forstöðumaður en eftir frekari eftirgrennslan í viðtalinu þá kemur í ljós að viðkomandi er yfir sjálfum sér og er ekki með nein mannaforráð eða neina sérstaka og stóra ábyrgð, heldur aðeins titilinn. Það getur því orkað tvímælis.    

Hvað má alls ekki í atvinnuviðtali?

Hvorki vera með tyggjó né vera of seinn! Það er líka mikið atriði að vera snyrtilega klæddur, vera ekki of mikið förðuð eða með of mikið ilmvatn eða rakspíra því það getur oft verið þrúgandi í viðtali. Ég tala nú ekki um ef herbergið sem atvinnuviðtalið fer fram í er lítið eða lítil loftræsting. Það er líka atriði að vita við hvern maður á að tala og gott er að taka með aukaeintak af ferilskránni og viðeigandi fylgiskjöl ef ske kynni að fleiri kæmu inn í viðtalið sem engar upplýsingar hefðu um þig.

Vera svo hlaðinn orku og vera með jákvætt hugarfar! Útgeislun getur skipt gríðarlega miklu máli.

Þannig að þýðir lítið að vera kaldsveittur í lófunum af stressi og taugaóstyrkur í atvinnuviðtali?

Það er mjög eðlilegt að fólk sé taugaóstyrkt þegar það fer í atvinnuviðtal, bara muna að þurrka þá smávegis af sér áður en maður heilsar (hlær).

 Þeir sem taka atvinnuviðtal reyna alltaf hvað þeir geta til að létta andrúmsloftið. Það er gert til að fá sem mestar upplýsingar upp úr viðkomandi aðila, svo það sé sem auðveldast að meta hann. Því meiri upplýsingar því auðveldara verður matið.

 Oft er talað um meðvitaða líkamsbeitingu, fólk finnur sér ákveðna stellingu sem því líður vel í. Sumum finnst tilvalið að sitja örlítið á ská þannig að spurningunum sem koma megi aðeins „ýta til hliðar,“ í stað þess að halla sér fram á borðið og stara á viðmælandann. Gott er að vera með meðvitaða líkamsbeitingu og passa hvernig maður beitir röddinni. Það er fljótt að komast upp um menn ef þeir eru að leika eitthvað annað en þeir eru og sérstaklega ef þeir sem taka viðtölin eru færir í því, t.d á ráðningarstofum.

 Svo eru margir innan fyrirtækja sem eru vanir að taka atvinnuviðtöl og lesa fljótt í viðkomandi með réttum spurningum og virkri hlustun. Það er oft talað um að fyrstu tuttugu sekúndurnar séu mikilvægastar í atvinnuviðtölum því þá er sá sem tekur viðtalið búinn að mynda sér skoðun á viðkomandi. Ég vil þó meina að það sé ákveðin hugsanavilla og fordómar.

 Auðvitað erum við öll fordómafull en með því að tala við viðkomandi og spyrja réttu spurninganna getur fólk auðvitað unnið á, enda er það oft stressað í byrjun viðtalsins. Það liggur jú mikið undir.

 Hvað á að biðja um í laun?

Þetta er mjög algeng spurning og erfitt að svara. Tökum sem dæmi einstakling sem er í ákveðnu starfi og standur frammi fyrir því að skipta um starf og hefur verið ánægður með launakjör sem hann var með. Þá getur sá tekið fram í atvinnuviðtalinu hversu ánægður hann var með fyrri launakjör og að hann sé tilbúinn að halda þeim, allavega ekki mikið undir upphæðinni, en lýst yfir áhuga á hvað væntanlegur atvinnurekandi hefur að bjóða. Með því hefur boltanum verið komið yfir á hann.

En launakjör snúast líka um einstaklingsbundið mat, ef fólki bjóðast of lág laun er það spurning um hvort það sé almennt þess virði að taka starfið að sér eða ekki.

Nú eru persónuleikapróf að færast í aukana í atvinnuviðtölum og dæmi þess að einkis sé spurt þess utan, hvað getur þú sagt okkur um þau?

Við hjá IMG Mannafli-Liðsauka notum persónuleikapróf í öllum ráðningum. Ef það stendur til að ráða fólk í framlínu fyrirtækja, í sölu- eða markaðsmál, er notað próf sem heitir CCSQ sem er meira svona sölutengt próf. En svo er annað sem heitir OPQ32 og er notað fyrir fólk sem er að fara í sérfræðingastöður, háskólamenntað fólk. Það er viðameira próf og tekur klukkstund í tölvu og svo er aðili sem túlkar niðurstöðurnar. Þarna eru kannaðir 32 persónuleikaþættir, á þeim tímapunkti er búið að taka atvinnuviðtal, búið að kanna umsagnir og að síðustu gengst fólk undir þetta staðlaða persónuleikapróf þar sem alltaf er verið að meta sömu þættina. Þarna eru því komnir þrír þættir sem hægt er að meta út frá: atvinnuviðtal, umsagnir og prófið sjálft og eftir allt þetta ferli er komin nokkuð skýr mynd af viðkomandi einstaklingi. 

Hvort gefur skýrari mynd af sjálfsþekkingu í fljótu bragði, upptalning kosta eða galla?

Yfirleitt er það svo að fólk getur talið upp fleiri styrkleika en veikleika, en alltaf betra að geta talið bæði upp en hvorugt. Gott er að vera búinn að fara í gegnum svolitla sjálfskoðun áður en mætt er í atvinnuviðtal og hún getur farið fram í einföldu persónuleikaprófi, hver er ég og hvað vil ég gera, svo er hægt að taka sér blað og blýant í hönd og skrifa niður fimm kosti og fimm galla eða fá til dæmis maka, vin, skólafélaga eða jafnvel foreldra til þess.

Með því er gott að kanna hvort fólk í kringum mann sé með sömu sýn á veik- og styrkleika manns og maður sjálfur. Ef ekki er hægt að nota það til að vinna betur í sjálfum sér. Þeim mun betur sem fólk þekkir sína veik- og styrkleika því mun meiri líkur eru á að fólk fái starf við sitt hæfi!

Hafa skal í huga að svara aldrei spurningu um styrkleika á þennan veg ,,Guð! Þú verður að spyrja einhvern annan að því, ég get ekki svarað því sjálf/ur!“ Þetta er nokkuð sem aðili sem er að taka atvinnuviðtal vill ekki heyra, heldur frekar að viðkomandi sé með gott sjálfstraust.

Það er gott að vera með tilbúin fjögur eða fimm atriði í fari manns sem hægt er að þylja upp t.d; ég er heiðarleg/ur, samviskusöm/samur, nákvæm/ur, skipulögð/lagður og stundvís. Taka svo fram að þetta telji maður sína helstu styrkleika og þá getur maður verið beðinn um dæmi og þá er gott að geta rökstutt styrkleikana með dæmum.

Eitthvað að lokum sem þú vilt ráðleggja fólki sérstaklega sem er að fara á vinnumarkaðinn?

Já. Það er mjög mikilvægt að vera búinn að móta skoðun á sjálfum sér áður en mætt er til leiks í atvinnuviðtal því þau skipta svo miklu máli. Ferilskráin er markaðstæki fólks, það er ástæðan fyrir því hversu mikilvægt það er að hafa hana vel stafsetta og skipulagða og snyrtilega uppsetta. Sýna svo kraft! Vera jákvæður og bjartsýnn því útgeislun er mikilvæg.

Ég þakka Davíð kærlega fyrir þessar góðu ráðleggingar og leyfi honum að snúa sér aftur að vinnu sinni. Það er jákvæð staðreynd að íslensk fyrirtæki hafa í auknum mæli leitað á náðir fyrirtækja sem sérhæfa sig í þekkingarsköpun.“

Greinin birtist í blaði Háskólans í Reykjavík sem dreift var með Morgunblaðinu í nóvember 2005. 

Greinin er birt með góðfúslegu leyfi IMG/Mannafls sjá fleiri greinar á www.mannafl.is